Lektira za 8 razred osnovne škole

Na ovom nivou školovanja, na samom kraju osnovne škole i pred polaganje Male mature, učenici uranjaju u svet književnosti kako bi stekli značajna znanja, ali i navike koje će im pomoći u budućem ispoljavanju književne i opšte kulture. Ovo i jesu temelji koji zapravo čine kompletno obrazovanje čoveka koji se može nazvati školovanim. Časovi književnosti i jezika treba da podstaknu učenike da shvate i usvoje pojmove kao što su estetika, etika, refleksija, doživljaj, sugestija, doslednost, protivurečnost, samostalnost, nezavisnost, kritičnost i samoinicijativa.

Nakon završenog osmog razreda, barem kada je u pitanju nastava književnosti i jezika, učenik treba da bude osposobljen da samostalno analizira književnoumetničko delo, bilo da je u pitanju roman, pripovetka, drama ili pesma. Na taj način učenici bogate svoj rečnik, ali razvijaju i svoj misaoni proces. Naročito se podstiče razvoj kritičkog mišljenja i zdravog pristupa problemu.

U osmom razredu osnovne škole se sistematizuju sva znanja koja su do tada stečena.

Đaci barataju književno-teorijskim pojmovima kao što su stilska izražajna sredstva (metafora, metonimija, antiteza, aliteracija, asonanca). Pored toga, jasno prepoznaju razliku između književnih rodova i vrsta i već sada jasno znaju i umeju da obrazlože svoje afinitete.

U osmom razredu su učenicima ponuđeni raznovrsni informativni i naučnopopularni tekstovi poput Srbija – zemlja, ljudi, život, običaji Petra Vlahovića, potom Srpski mitološki rečnik Kulišića, Petrovića i Pantelića, Rečnik grčke i rimske mitologije Srejovića i Cermanovića, kao i Bonton, Jasminke Petrović ili nekog drugog autora.

Pored standardnog izbora književnih dela i lektire, učenici mogu da upoznaju divnu pripovetku Borisava Stankovića Uvela ruža, zatim odlomke iz putopisa Afrika Rastka Petrovića, odlomke svetski poznatog klasika Starac i more Ernesta Hemingveja ili Lovac u žitu Džona Selindžera.

Svoje izučavanje lirike u osmom razredu osnovne škole, učenici započinju narodnom pesmom Srpska djevojka (popularnije U Milice, u Milice, duge trepavice), kao i izborom iz Ljubavne narodne lirike. Tu je i rodoljubiva pesma Đure Jakšića Otadžbina, zatim misaona pesma J.J. Zmaja Svetli grobovi i izbor iz njegovih Đulića. Uz neobičnu pesmu Očiju tvojih da nije, učenici se upoznaju sa modernom lirikom Vaska Pope.

U lektiru za osmi razred ulazi i nekoliko soneta iz Kanconijera Frančeska Petrarke, Opomena Desanke Maksimović i odlomci iz Lamenta nad Beogradom Miloša Crnjanskog.

Uz jednu od najlepših narodnih pesama, Ženidba Milića barjaktara, učenici obnavljaju svoja znanja o epsko-lirskoj vrsti narodne književnosti. Po izboru, nastavnici sa njima mogu obraditi i narodnu baladu Hasanaginica.

Kako su u prethodnim razredima osnovne škole obrađene epske narodne pesme svih ciklusa, u osmom razredu se čita Početak bune protiv dahija i ostale pesme iz tematskog kruga o oslobođenju Srbije i Crne Gore. Svoja znanja o životu i radu Vuka Stefanovića Karadžića, učenici dopunjuju čitanjem odlomaka iz Srpskog rječnika.

Značajan deo programa zauzimaju odlomci iz Memoara prote Mateje Nenadovića, potom odlomci iz Gorskog vijenca Petra Petrovića Njegoša i Pisama iz Italije Ljubomira Nenadovića.

Realističku srpsku književnost, učenici upoznaju kroz pripovetku Pilipenda Sime Matavulja, Kroz mećavu Petra Kočića i Sve će to narod pozlatiti Laze Lazarevića.

Sa jednim od najboljih romana Miloša Crnjanskog Seobe, učenici se upoznaju kroz odlomke, da bi u trećem razredu srednje škole pročitali kompletan roman.

Nastavnik može, po svom nahođenju i osluškujući raspoloženje među učenicima, predložiti i pripovetke Most na Žepi ili Deca Ive Andrića i odlomke iz romana Deobe Dobrice Ćosića.

Dramska književnost je okrenuta domaćim i stranim klasicima. Od svetskih pisaca, obrađuje se Vilijam Šekspir i poznata tragedija Romeo i Julija, a od domaćih Branislav Nušić i njegovo Sumnjivo lice.

Jedan od najlepših noviteta je to što je od pre nekoliko godina u program uvedena lektira Šešir profesora Koste Vujića Milovana Vitezovića, koju deca imaju prilike da prate i u obliku televizijskog filma.

Sumnjivo lice, Branislav Nušić. Ovo je verovatno jedna od najuspešnijih komedija našeg velikog pisca i pozorišnog stvaraoca Branislava Nušića, odmah pored Gospođe ministarke. Na dramsko stvaralaštvo Branislava Nušića je, kako i sam pisac tvrdi, veliki utucaj imao ruski pisac Nikolaj Gogolj i njegova komedija Revizor. U Sumnjivom licu je data slika srpskog birokratskog društva iz doba vladavine dinastije Obrenović, ali je i sjajno oslikan mentalitet srpskog čoveka i njegov odnos prema vlasti (i obrnuto).

Radnja komedije se odigrava u malom mestu u Srbiji, a čitav zaplet počinje tako što u lokalni hotel stiže mladić koga odmah ocenjuju kao sumnjivo lice. U to isto vreme stigla je depeša iz prestonice kako se baš tada zaista očekuje pojava lica koje sa sobom nosi neke antidinastičke spise i koga treba odmah uhapsiti. Jerotije Pantić, sreski kapetan, zajedno sa svojom svitom lenjih i lažno hrabrih ulizica, pokušava da izvede napad na mladića. Na kraju se ispostavlja da je on, niko drugi do apotekarski pomoćnik Đoka iz Pančeva u koga se zaljubila Jerotijeva ćerka Marica.

Romeo i Julija, Vilijam Šekspir. Tragični mladi ljubavnici iz Verone, Romeo i Julija, ne prestaju da zaokupljaju pažnju čitalaca i gledalaca svih uzrasta, nešto više od 400 godina. Dve zavađene porodice, Montegi i Kapuleti, generacijama zaraženi krvnim neprijateljstvom, izrodile su dvoje mladih koji su se zavoleli, uprkos svemu. Zauvek lepi stihovi u kojima Julija i Romeo iskazuju svoju ljubav jedno prema drugome, njihova mladost, zaslepljenost i zaljubljenost, ne uspevaju u surovom svetu odraslih. Romeo i Julija završavaju tragično svoje živote, a roditelji se mire nad mrtvim telima svoje dece.

Šešir profesora Koste Vujića, Milovan Vitezović. U ovom humorističkom romanu se prikazuju život i doživljaji uglednog profesora Koste Vujića, tačnije njegova poslednja godina pred odlazak u penziju. Profesor nemačkog jezika, Kosta Vujić, je razredni starešina sjajnim momcima, maturantima koji će u budućnosti postati velika imena iz sveta nauke i umetnosti. Radnja romana se dešava 1886. godine u Beogradu.